Faza otwarcia w grze othello (w przybliżeniu pierwsze 20 ruchów) ma bardzo wielki wpływ na resztę gry. I rzeczywiście wystarczy przejrzeć kilka gier z turnieju, aby zauważyć, że eksperci, często już w otwarciu potrafią zdobyć decydującą przewagę grając przeciw mniej doświadczonym zawodnikom. Faza otwarcia jest ważna nie tylko z uwagi na jej wpływ na wynik meczu, ale często determinuje także styl gry w fazie środkowej.
W obecnej chwili nasza wiedza na temat otwarć w othello jest wystarczająca by stworzyć poważną "książkę otwarć". Większość spośród najlepszych graczy ma w swoim repertuarze przynajmniej tuzin otwarć, które znają do 25 ruchów wprzód, włączając w to ich różne wariacje. Jednakże chociaż uważam, że dobra znajomość kilku otwarć jest bardzo użyteczna, o wiele istotniejsze jest zrozumienie podstawowych reguł, które determinują strategię otwarć.

"Klasyczne" zasady otwarć:

• staraj się mieć mniej pionów niz przeciwnik
• próbuj zająć centrum pozycji (4 środkowe pola w kilku pierwszych ruchach)
• unikaj odwracania zbyt wielu granicznych pionów (tych ulokowanych na krańcach pozycji, unikaj tworzenia ścian)
• staraj się łączyć swoje piony w jedną zwartą grupę, a nie utrzymywać kilka rozrzuconych i odizolowanych pionów
• unikaj zajmowania krawędzi zbyt szybko (przed fazą środkową)

Wszystkie te zasady mogą być stosowane również w fazie środkowej. Jednakże gra othello jest pełna sprzeczności i jak później zobaczymy istnieje wiele różnych typów otwarć, które nie spełniają niektórych z tych reguł a mimo to zupełnie dobrze wypełniają swoje zadanie. A teraz chcę przedstawić najważniejszą ideę w strategii otwarć i prawdopodobnie w całej grze othello: mobilność.
Mobilność jest esencją wszystkich wymieninych powyżej zasad i w prosty sposób może być zdefiniwana jako ilość opcji (legalnych ruchów) które gracz ma do dyspozycji w każdej ze swoich tur.

Walka o mobilność

Faza otwarcia w othello może być opisana jako "walka o mobilność" określana również jako optymalizacja mobilności. Każdy z graczy w swojej turze próbuje uzyskać większą mobilność (większą ilość potencjalnych ruchów) niż jego przeciwnik. Aby to osiągnąć należy próbować zwiększyć swoją mobilność jednocześnie zmniejszając mobilność przeciwnika. Jeśli jeden z graczy zdoła zredukować mobilność przeciwnika do zera, lub blisko zera, wtedy będzie w stanie wymusić na przeciwniku niepożądane przez niego ruchy i wokorzystując to odnieść łatwe zwycięstwo. W każdym razie większa mobilność w fazie środkowej z reguły przekłada się na osiągnięcie wygrywającej pozycji w końcówce. Ale jak tą teoretyczną koncepcję zastosować w praktyce?
Jedną z bardziej znanych i potężnych technik możemy nazwać "techniką wchłaniania". Polega ona na próbach zmuszania przeciwnika do odwracania tak wielu pionów jak to tylko możliwe, w celu szybkiego pozbawienia go bezpiecznych ruchów (należy przy tym uważać aby nie znaleźć się w sytuacji, w której przeciwnik może wchłonąć nas całkowicie). Aby skutecznie wymusić wchłanianie należy zawsze grać w obszary gdzie przeciwnik i tak posiada już możliwe ruchy, a jednocześnie utrzymywać swoje piony w jednej zwartej grupie (metoda ta jest czasem zwana "sklejaniem kuli"). Technika ta zapewnia znakomite wyniki, jest jednak mało prawdopodobne, że uda ci się ją skutecznie zastosować jeżeli nie grasz z początkującym graczem. W rzeczywistości technika ta wymaga pewnej "współpracy" ze strony przeciwnika, który będzie robił wiele złych ruchów odwracających wiele granicznych pionów. Aby opisać bardziej standardową technikę optymalizacji mobilności musimy najpierw zdefiniować kluczową ideę w strategii otwarć - "cichy ruch"
Z uwagi na naturę zasad othello, większość ruchów ma tendencje do zwiększania mobilności przeciwnika i zmniejszania własnej (nagle na planszy przeciwnik ma więcej pionów do odwracania a ty mniej). A jednak jest jeden typ ruchu który wyłamuje się z tej reguły - "cichy ruch"

Cichy ruch możemy zdefiniować jako ruch który nie odwraca żadnych granicznych pionów (zazwyczaj odwraca tylko jeden lub dwa piony i są to piony wewnętrzne)
Kiedy na planszy brak oczywistych ruchów do zagrania, gracze będą się starać wykorzystać cichy ruch aby utrzymać swoją mobilność (nie zwiekszyć jej ani nie zmniejszyć). Z tego wynika że zawsze dobrze jest mieć w rezerwie jakiś cichy ruch. Dlatego gracze powinni się starać zdobyć ciche ruchy w fazie otwarcia i jednocześnie niedopuścić do tego by takie ruchy wypracował sobie przeciwnik.

Otwarcie Inoue (Hiroshi Inoue był pierwszym mistrzem świata w roku 1977) jest jednym z najstarszych otwarć prostopadłych. Idea jaka przyświeca ruchowi 7.e6 to połączenie czarnych pionów i jednocześnie wypracowanie cichego ruchu na c4.
Biały może odebrać czarnemu dostęp do pola c4 grając 8.f7 lub 8.f6 (tzw. blok)

Otwarcie Rose (Brian Rose był mistrzem świata) jest drugim najbardziej popularnym otwarciem prostopadłym granym w ostatnich czasach (wyprzedza je tylko otwarcie Tiger)
Zauważcie jak czarny wyrabia sobie cichy ruch na c4 grając 9.e6, następnie biały odbiera czarnemu dostęp do c4 grając 10.d7 odwracając piona na e6 (10.f7 jest mniej pożądane z uwagi na powiększenie wschodniej ściany w kolumnie f)
W othello mamy 3 sposoby blokowania: odebranie dostępu do pola (jak w ostatnim przykładzie 10.d7), zatrucie ruchu (czyli takie zagranie, które spowoduje że doskonały ruch przeciwnika stanie się mniej dla niego korzystny) i wreszcie zajęcie danego pola samemu. Która technika zostaje wykorzystana zależy całkowicie od pozycji na planszy. I tak w ostatnim przykładzie (otwarcie Rose) jeśli biały chciałby samemu zagrać 10.c4, by nie pozwolić na to czarnemu, w efekcie skończyłby odwracając 3 piony w bardzo niekorzystny dla siebie sposób, a przy tym wyrobiłby czarnemu kolejny cichy ruch na c3. Z tego powody byłby to bardzo zły wybór. Niektórzy gracze uważają że zagranie ruchu samemu jako technika bloku powinna być brana pod uwagę jako ostatnia, z uwagi na to, że podstawowym celem powinno być zmniejszanie mobilności przeciwnika i jednocześnie oszczędzanie własnych cichych ruchów na później, czyli promowanie bardziej agresywnej strategii otwarcia.

Klasyczna strategia othello występuje przeciw zajmowaniu krawędzi we wczesnej fazie gry. A jednak ci z was którzy zostali wchłonięci całkowicie przez gracza który pełzał wzdłuż krawędzi wiedzą, że w niektórych sytuacjach szybkie zajęcie krawędzi może rozstrzygnąć grę. Chociaż większość otwarć pozwala na rozegranie krawędzi we wczesnej fazie, są też takie które wydają się specjalnie stworzone do przeniesienia gry w ten rejon planszy, z uwagi na ich możliwości ściągnania gry do krawędzi. Taka strategia zwana w Japonii "hiparri" (ciągnięcie) jest jednak bardzo ryzykowna. Ryzyko polega na tym że jeśli uda ci się wyczerpać bezpieczne ruchy przeciwnika wystarczająco szybko to powinineś odnieść łatwe zwycięstwo, jeżeli jednak przeciwnik zdoła przetrzymać tą fazę gry i spowoduje, że będziesz musiał otworzyć grę (wykonać ruch z dala od krawędzi) prawdopodobnie przegrasz, ponieważ w dalszej fazie gry wcześnie zajęte krawędzie zaczną coraz bardziej przeszkadzać.

Otwarcie "Heath" (ruchy 1-5) jest znane w Japonii jako "Tobidashi" co oznacza "odskok" ponieważ ruch 5.g5 odskakuje od środkowej szesnastki. Następne 6 ruchów pochodzi z gry, w której Takeshi Murakami "tobidashi" ekspert, pokonał dwukrotnego mistrza świata Masaki Takizawę. Chociaż ta kontynuacja jest dość nietypowa (8.c5 lub 8.h5 preferuje się jako odpowiedź na 7.f7) posłuży nam tu jako dobry przykład groźnego "hiparri"
Zauważcie jak pierwszy ruch czarnego do krawędzi 9.h5 zdobywa tempo, gwarantując czarnemu ostatni ruch na tej krawędzi (chyba że biały zajmie h7 co nie jest bezpieczne). Tak by się nie stało gdyby czarny zagrał 9.h6 ponieważ wtedy biały mógłby odpowiedzieć 10.h4. Zdobycie dodatkowego tempa we wczesnej fazie gry jest niezwykle istotne aby skutecznie pozbawić przeciwnika bezpiecznych ruchów, to jest cała esencja "hiparri".
Po ruchu 11.d8 (zobacz diagram powyżej) pozycja zmierza niebezpiecznie do układu, który Ted Landau nazywa "podwójną ścianą na krawędzi". W tej sytuacji biały musi być niezwykle ostrożny aby niepotrzebnie nie pozwolić czarnemu na dające dodatkowe tempo ruchy na krawędzi (przykładowo 12.e8 to by było samobójstwo). Zamiast tego powinien spróbować odciągnąć grę z powrotem do centum planszy (12.d7 to prawdopodobie najlepszy wybór)
Ruchy białego są ograniczone ale dość oczywiste, a prawdziwym wyzwaniem dla czarnego jest to, by zdołał on pozbawić białego bezpiecznych ruchów zanim nie bedzie za późno (jeśli czarny zostanie zmuszony by zagrać na północ lub zachód jego pozycja szybko ulegnie pogorszeniu). Dlatego właśnie pełzanie wzdłuż krawędzi jest tak ryzykowne, gdy raz się je zacznie nie ma już odwrotu.

Tekst ten został napisany przez Goerge'a Ortiza na potrzeby Australijskiej Federacji Othello. Z angielskiego za zgodą i wiedzą autora przetłumaczył Marcin Orczyk, wyrażając jednocześnie zgodę na umieszczenie tego tłumaczenia na stronie PFO.